کمی تا قسمتی جدی بگیرید.
فرض کنیم قلبا و عمیقا خواهان این باشیم که پرنده ای را غذا دهیم. پرنده ای در قفس که از سر هوس٬ هوس ما یا هر کس٬ زندانیست. بحث را به بیراهه نبرم. سخن از زندانی بودن پرنده و دفاع از حقوق پرندگان نیست که خود جای بحث مفصلی دارد. داشتم می گفتم. باطنا و قلبا معتقد به غذا دادن به پرنده ایم. اما به صورت ظاهری و فیزیکی این کار را انجام نمی دهیم. اگر از ما سوال کنند که چرا به پرنده غذا نمی دهی٬ یک سخنرانی ۱۵ دقیقه ای داغ و آتشین در مورد حقوق پرندگان و اینکه من واقعا معتقد به غذا دادن به پرنده هستم اجرا می کنیم. و پس از سخرانی باز پرنده زبان بسته را گرسنه می گذاریم و می رویم.
این روزها بحث "پوشش" دوباره داغ شده است. اینکه این قضیه کاملا شخصی است٬ تا حدودی شخصی است٬ تا حدودی اجتماعی است٬ کاملا اجتماعیست٬ زوری نیست٬ فرهنگیست٬ اعتقادیست٬ فطریست٬ به کسی مربوط نیست٬ تضییع حقوق دیگران است٬ باعث آرامش و امنیت جامعه است٬ دل بخواه است٬ ملیست٬ عرفیست٬ نسبیست٬ مطلق است و ... همه و همه حرفهایی است که این روزها می شنویم. عده ای هم که دیگر همه چیز را خیلی سیاه می بینند می گویند اینها بحث انحرافیست تا ۲۲ خرداد را مردم فراموش کنند!
از علی علیه السلام نقل است که فرموده: ایمان یعنی اعتقاد به قلب٬ تصریح به زبان و عمل به ارکان و اعضا. نکته ای که در بحث پوشش مطرح است این است که عده ای - که از قضا در شهرهای بزرگ کم هم نیستند- معتقدند که پوشش ظاهری مهم نیست. اصل این است که پوشش باطنی باشد. این حرف در ابتدا خیلی شیک و تر و تمیز به حساب می آید اما با توجه به مثل ابتدای عرایضم و بیان امیر مومنان می توان فهمید که این استدلال٬ احتمالا چیزی به جز موجه جلوه دادن اعمالمان نیست. یکی از کارهای حرفه ای شیطان همین است: "موجه سازی"! کسی که دزدی می کند بالفطره که دزد نبوده اما شیطان برایش هزار و یک دلیل آورده و کارش را برایش پسندیده جلوه داده. موجه شده برایش بالا رفتن از دیوار مردم. در قرآن داریم "زین لهم الشیطان اعمالهم" یعنی شیطان اعمالشان را برایشان می آراید. یعنی موجهش می کند. پروژه "موجه سازی" از کارهای اصلی شیطان است.
اگر بحث٬ بحث مسلمانی اسمیست که هیچ! جای صحبتی نمی ماند. اما اگر قرار است که فقط اسما مسلمان نباشیم٬ علاوه بر نماز خواندن و روزه گرفتن و دروغ نگفتن و غیبت نکردن٬ بحث پوشش هم به خدا در قرآن آمده است. اتفاقا صراحتا هم آمده و تا حدودی به جزییات هم پرداخته است. جالب اینجاست که در قرآن به نماز که به فرموده پیامبر اسلام ستون دین است و بارها و بارها امر به نماز می شویم٬ خداوند وارد جزییات نشده. مثلا نگفته نماز صبح دو رکعت است. از نحوه نماز خواندن هم سخنی به میان نیامده و کار تبیین و توضیح به شخص پیامبر واگذار شده است (سنت). اما در بحث حجاب تا حدودی جزییات گفته شده. حتی مثلا گفته شده زینت گردنبند به نامحرم نشان داده نشود. منصفانه نگاه کنید. از کجای این آیات بر می آید که پوشش٬ پوشش باطنیست؟
وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُوْلِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿۳۱﴾ سوره نور
و به زنان با ايمان بگو ديدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاكدامنى ورزند و زيورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه طبعا از آن پيداست و بايد روسرى خود را بر سينه خويش [فرو] اندازند و زيورهايشان را جز براى شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زنان [همكيش] خود يا كنيزانشان يا خدمتكاران مرد كه [از زن] بىنيازند يا كودكانى كه بر عورتهاى زنان وقوف حاصل نكردهاند آشكار نكنند و پاهاى خود را [به گونهاى به زمين] نكوبند تا آنچه از زينتشان نهفته مىدارند معلوم گردد اى مؤمنان همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه كنيد اميد كه رستگار شويد (۳۱)
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَن يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿۵۹﴾ سوره احزاب
اى پيامبر به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوششهاى خود را بر خود فروتر گيرند اين براى آنكهشناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند [به احتياط] نزديكتر است و خدا آمرزنده مهربان است.
می بینید از «خمر» استفاده شده یعنی روسری. نمی دانم از کجای این آیات برمی آید که منظور از پوشش٬ پوشش باطنی است؟ بنده منکر پوشش باطنی یا همان عفاف نیستم. مسلم است از کسی که پوشش ظاهری دارد به طور قطع نمی توان استنباط کرد که حتما پوشش باطنی هم دارد. در واقع این دو به عقیده من لازم و ملزوم یکدیگرند. یعنی نه پوشش ظاهری به خودی خود کافیست و نه پوشش باطنی. بلکه هر دو باهم مکمل پوششند.
در همین مثال پرنده در نظر بگیرید که شخص به پرنده غذا بدهد. این کار ظاهرا کار خوبی است. اما قطعا نمی توان گفت که فرد کار خوبی انجام داده. مثلا ممکن است این شخص دارد به پرنده غذا می دهد تا فربه شود و آن را بیندازد جلوی گربه! پس غذا ندادن اگر حتی قصد آن را داشته باشیم و غذا دادن اگر به قصد درستی نباشد هر دو مذموم است. بلکه هم باید نیت٬ نیت درستی باشد و هم عمل به درستی انجام شود. همین است که اسلام تاکید بر نیت و قصد دارد "انما الاعمال بالنیات" اما این جمله دو گزاره دارد: عمل و نیت. این دو لازم و ملزوم یکدیگرند. مکمل همند.
در پوشش هم همین طور است. هم ظاهریش باید باشد هم باطنیش. باطنیش به تنهایی ناقص است و ظاهریش به تنهایی ناقص می باشد و آثار فردی ندارد. هر چند ممکن است آثار اجتماعی خود را داشته باشد.
نمی دانم اگر فرصتی دست داد شاید باز هم ادامه دادم. توکل به خدا